Taalblinde vlek: waarom schrijven we nog steeds zo ingewikkeld?
We leven in een tijd waarin technologie ons enorm kan helpen met schrijven. AI schrijft complete rapporten, spellingcontroles halen de meeste fouten eruit en steeds meer hulpmiddelen kunnen een tekst automatisch eenvoudiger maken. En toch verschijnen er nog iedere dag brieven, e-mails en webteksten die voor miljoenen Nederlanders lastig te begrijpen zijn. Hoe kan dat? Hebben we misschien allemaal een ‘taalblinde’ vlek?
De 'Curse of Knowledge': waarom experts vaak ingewikkeld schrijven
Misschien herken je het wel: Je leest een tekst terug en denkt "Dit is toch hartstikke duidelijk?" Toch blijkt een ander er niets van te begrijpen. Psychologen noemen dit ook wel de Curse of Knowledge. Of in het Nederlands: de vloek van kennis. Zodra je veel over een onderwerp weet, is het verrassend moeilijk om je voor te stellen hoe het is om die kennis niet te hebben. Je kijkt dan automatisch door de bril van je eigen kennis en ervaring.
Dit gebeurt dus ook wanneer je een tekst schrijft. Je weet precies wat je bedoelt, kent de context en begrijpt waarom bepaalde informatie belangrijk is. Daardoor voelt de tekst voor jou heel logisch. Maar de lezer begint zonder al die voorkennis. Het is een beetje alsof je een zoekplaatje al kent. Zodra je weet waar je moet kijken, kun je je bijna niet meer voorstellen dat iemand anders het niet ziet. Met taal werkt het precies zo. Daarom is het zo lastig om je eigen teksten objectief te beoordelen op begrijpelijkheid.
Schrijven voor de lezer, niet voor jezelf
De Curse of Knowledge zorgt er dus voor dat we vanuit ons eigen perspectief schrijven. We kiezen woorden die binnen onze organisatie heel normaal zijn en slaan uitleg over die voor ons vanzelfsprekend voelt. Dat zie je bijvoorbeeld bij organisaties met veel specialistische kennis. Een jurist gebruikt zonder nadenken woorden als bezwaartermijn of beschikking. Een ICT'er schrijft over authenticatie of API's. En een gemeente heeft het over een maatwerkvoorziening of de Participatiewet. Voor de schrijver zijn dit heel gewone begrippen, maar voor de lezer vaak niet. Begrijpelijke communicatie begint daarom niet bij wat de schrijver wil vertellen, maar bij wat de lezer nodig heeft om de boodschap te begrijpen.
Eenvoudige manieren om je tekst te testen
Er zijn een aantal eenvoudige manier om te testen om je tekst begrijpelijk is.
-
Vraag jezelf af voor wie je schrijft. En zou je oma of iemand zonder jouw vakkennis deze tekst ook begrijpen? Deze vraag alleen al zorgt er vaak voor dat je andere keuzes maakt.
-
Lees je tekst hardop voor. Zinnen die niet lekker lopen, hoor je vaak sneller dan dat je ze ziet.
-
Laat iemand zonder voorkennis meelezen. Vraag bijvoorbeeld een collega uit een andere afdeling of iemand die niets van het onderwerp weet. Waar haakt diegene af? Welke woorden zijn onduidelijk?
-
Gebruik een hulpmiddel. Er zijn tegenwoordig allerlei tools die laten zien hoe begrijpelijk een tekst is.
Begrijpelijkheid kun je tegenwoordig gewoon meten
Hulpmiddelen zorgen ervoor dat je niet meer hoeft te gokken of een tekst begrijpelijk is. Bij Tolkie doen we dat op twee manieren. Met de Tolkie Leeshulp kunnen bezoekers van een website ingewikkelde teksten automatisch eenvoudiger maken. Zo wordt informatie toegankelijker voor laaggeletterden, anderstaligen en andere mensen die behoefte hebben aan begrijpelijke taal. Daarnaast is er Tolkie Webmonitoring. Deze oplossing scant automatisch alle teksten op je website en beoordeelt ze met verschillende taal- en complexiteitsmodellen. In een overzichtelijk dashboard zie je hoe begrijpelijk je website als geheel is, welke pagina's goed scoren en welke waarschijnlijk te ingewikkeld zijn. Je krijgt daarnaast ook concrete verbetersuggesties, zodat je direct weet waar de grootste winst te behalen valt. Dat is vooral waardevol voor organisaties met veel webpagina's. Je hoeft dan niet handmatig te zoeken naar ingewikkelde teksten, maar krijgt automatisch inzicht in waar jouw taalblinde vlek zit.
Begrijpelijke communicatie begint bij de lezer
Misschien zit de grootste uitdaging niet in onze taal, maar in ons perspectief. We denken al snel dat een tekst duidelijk is, omdat hij voor ons duidelijk is. Pas wanneer we bewust door de ogen van de lezer kijken, ontdekken we hoeveel voorkennis we onbewust meenemen en hoeveel aannames we eigenlijk doen. Begrijpelijke communicatie begint daarom bij een eenvoudige vraag: begrijpt mijn lezer wat ik bedoel? Want uiteindelijk schrijven we niet om te laten zien hoeveel we weten, maar om informatie over te brengen, mensen verder te helpen en ervoor te zorgen dat zij zelfstandig kunnen meedoen.
Wil je weten hoe begrijpelijk jouw website of communicatie eigenlijk is? Of ben je benieuwd hoe Tolkie Leeshulp en Tolkie Webmonitoring kunnen helpen om jouw teksten toegankelijker te maken? Neem dan eens contact met ons op of plan een gratis demo in!