De leescrisis in Nederland: waarom lezen steeds moeilijker wordt
Lees je nog weleens een lange tekst zonder tussendoor op je telefoon te kijken? Voor veel mensen is lezen tegenwoordig onlosmakelijk verbonden met een scherm. We lezen e-mails, nieuwsberichten, WhatsApp-berichten en social media posts. Maar langere teksten lezen, zoals een boek of uitgebreid artikel, lijkt steeds meer moeite te kosten. Daar wordt de laatste tijd meer over gesproken, onder andere in de NPO-documentaire ‘De rekening van onze leescrisis’. De vraag die centraal staat: wat gebeurt er met onze leesvaardigheid en waarom lijkt lezen steeds meer onder druk te staan?
Hoeveel lezen we eigenlijk nog?
Het is goed om meteen een nuance te maken: we lezen misschien niet per se minder, maar wel anders. Volgens recente cijfers leest of luistert 83% van de Nederlanders weleens een boek. Tegelijkertijd is het lezen van kranten en tijdschriften de afgelopen jaren afgenomen. Een steeds groter deel van wat we lezen, zien we online en op een scherm. Daar krijgen we informatie vaak in kleine stukjes aangeboden: een paar alinea's, een kop, een korte opsomming of een LinkedIn-post. We zijn daardoor gewend geraakt aan snel informatie opnemen en weer doorgaan. Maar dat is iets anders dan langere tijd geconcentreerd een boek, uitgebreid artikel of andere lange tekst lezen. Misschien zit daar wel een deel van de uitdaging: we lezen de hele dag, maar oefenen we nog genoeg met echt langdurig en aandachtig lezen?
Digitale afleiding onderbreekt het lezen
Een belangrijke oorzaak dat we minder lezen is de enorme hoeveelheid digitale prikkels die we dagelijks krijgen. Terwijl je een artikel leest, verschijnt er een melding. Je krijgt een WhatsApp-bericht. Je opent even Instagram. En voor je het weet ben je met iets compleet anders bezig. Dat is niet alleen vervelend voor je concentratie. Uit onderzoek blijkt dat regelmatig wisselen tussen lezen en andere activiteiten het begrip en de betrokkenheid bij een tekst vermindert. We zijn dus niet alleen anders gaan lezen. We worden tijdens het lezen ook steeds vaker afgeleid.
Onze aandacht wordt steeds vaker onderbroken
Een belangrijke oorzaak is de enorme hoeveelheid digitale prikkels die we dagelijks krijgen. Terwijl je een artikel leest, verschijnt er een melding. Er komt een WhatsApp-bericht binnen. Je kijkt even op Instagram. En voor je het weet, ben je met iets heel anders bezig. Die voortdurende afleiding maakt het lastiger om je aandacht langere tijd bij één tekst te houden. Uit onderzoek blijkt bovendien dat regelmatig wisselen tussen lezen en andere activiteiten invloed kan hebben op hoe goed we een tekst begrijpen en hoeveel ervan blijft hangen. We zijn dus niet alleen anders gaan lezen. We lezen ook steeds vaker met onze aandacht verdeeld over allerlei andere dingen. En juist dat kan het moeilijker maken om langere of complexere teksten geconcentreerd te lezen.
Lezen is meer dan een boek kunnen uitlezen
Goed kunnen lezen gaat over veel meer dan woorden herkennen of een boek van begin tot eind uitlezen. Leesvaardigheid heb je nodig om informatie te begrijpen, te beoordelen en met elkaar in verband te brengen. Om bijvoorbeeld een instructie te volgen, online informatie te vergelijken of zelfstandig een beslissing te nemen. En juist daar zien we een zorgelijke ontwikkeling.
De leesvaardigheid van Nederlandse jongeren staat al langere tijd onder druk. Volgens de Onderwijsinspectie verlaat ongeveer een derde van de 15-jarigen het onderwijs met onvoldoende leesvaardigheid om goed mee te kunnen doen in de samenleving. Dat maakt de leescrisis groter dan alleen de vraag of we nog vaak genoeg een boek openslaan. Uiteindelijk gaat het ook om iets veel fundamentelers: kunnen we de informatie die we dagelijks tegenkomen begrijpen, beoordelen en gebruiken? Want in een samenleving waarin steeds meer informatie op ons afkomt, is goed kunnen lezen misschien wel belangrijker dan ooit.
Is meer lezen alleen genoeg?
De oplossing voor de leescrisis is waarschijnlijk niet zo simpel als: “We moeten allemaal gewoon meer lezen.” Natuurlijk is leesbevordering belangrijk. Kinderen moeten niet alleen leren hoe ze moeten lezen, maar hopelijk ook ontdekken dat lezen leuk, interessant of waardevol kan zijn. Daar spelen scholen, ouders, bibliotheken en andere organisaties allemaal een rol in. Het verbeteren van leesvaardigheid vraagt dan ook om een brede aanpak, zowel binnen als buiten het onderwijs.
Tegelijkertijd kunnen we niet doen alsof de wereld om ons heen stilstaat. Onze manier van informatie ontvangen is veranderd en een steeds groter deel van ons dagelijks leven speelt zich online af. Dat vraagt niet alleen om leesvaardigheid, maar ook om digitale vaardigheden. Opvallend genoeg hangen die vaardigheden nauw met elkaar samen. Wie sterk is in lezen, kan gemiddeld ook beter omgaan met online leestaken. Misschien moeten we daarom ook niet zoeken naar één oplossing, maar naar meerdere kanten kijken. Door mensen te helpen hun leesvaardigheid te ontwikkelen en door kritisch te blijven kijken naar de manier waarop we informatie aanbieden.
Wat als we minder lezen?
Misschien moeten we accepteren dat onze manier van lezen verandert. Een luisterboek kan bijvoorbeeld ook een waardevolle manier zijn om met verhalen en taal in aanraking te komen. Inmiddels luistert bijna drie op de tien Nederlanders weleens naar een luisterboek. Maar voor veel informatie die we echt moeten begrijpen, blijft tekst belangrijk. Denk aan een brief van de gemeente, een huurcontract of een veiligheidsinstructie op het werk.
En misschien wordt begrijpelijke communicatie juist belangrijker als onze aandacht schaarser wordt. Als iemand maar een paar minuten aandacht heeft voor een tekst, wil je niet dat die tijd opgaat aan het ontcijferen van ingewikkelde zinnen. Je wilt dat de kern van de boodschap direct duidelijk is. Lezen stimuleren is belangrijk. Maar hoe zorgen we er tegelijkertijd voor dat de informatie die mensen wel lezen, ook echt binnenkomt? Daar kan de Tolkie Leeshulp bij helpen. Met de leeshulp worden ingewikkelde teksten eenvoudiger gemaakt, zodat informatie toegankelijker wordt voor mensen die moeite hebben met lezen. Want misschien draait de leescrisis uiteindelijk niet alleen om de vraag hoe we mensen meer laten lezen, maar ook om de vraag: hoe zorgen we ervoor dat wat ze lezen, hen daadwerkelijk verder helpt?
Benieuwd hoe de Tolkie Leeshulp daarbij kan helpen? Neem dan eens contact met ons op of plan een gratis demo in. Voor wie meer wil weten over de ontwikkelingen rondom leesvaardigheid is de NPO-documentaire ‘De rekening van onze leescrisis’ zeker interessant om te bekijken.