Laaggeletterdheid op de arbeidsmarkt: hoe krijgt iedereen een eerlijke kans?
Een baan vinden begint eigenlijk al met lezen en schrijven. Je zoekt online naar vacatures, leest een functieomschrijving, vult een sollicitatieformulier in en schrijft een motivatiebrief. Nog voordat je überhaupt met een werkgever aan tafel zit, ben je dus al heel wat teksten tegengekomen. Voor mensen die moeite hebben met lezen en schrijven, kan dat een flinke drempel zijn. Misschien heeft iemand precies de juiste werkervaring, praktische vaardigheden en motivatie, maar staat diegene door taal al 1-0 achter. Tegelijkertijd blijkt uit cijfers van het UWV dat 45% van de vacature nog moeilijk te vervullen zijn. En daar zit was ons betreft een interessante kans!
Een gemiste kans door taalvaardigheden?
Uit onderzoek van UWV onder 3.550 werkgevers blijkt dat 45% van de vacatures moeilijk te vervullen is. Werkgevers noemen onder andere een gebrek aan de juiste vaardigheden, kennis en ervaring als oorzaak. Hierdoor zijn werkgevers door de krappe arbeidsmarkt steeds vaker bereid om mensen aan te nemen die nog moeten worden opgeleid. Het gaat dan vaak om beroepsvaardigheden: iemand die het vak nog moet leren of bepaalde kennis nog moet opdoen. Maar waarom zouden we niet ook kijken naar taalvaardigheid als iets wat je kunt ontwikkelen? Door in een vacature duidelijk te maken in welke vaardigheden iemand opgeleid kan worden, waaronder taalvaardigheden, kan de drempel om te solliciteren lager worden.
De eerste drempel staat misschien al in de vacature
Want hoe groot is de kans dat iemand met moeite met lezen en schrijven zich aangesproken voelt door een lange vacaturetekst vol functie-eisen, vaktermen en formele taal? Misschien heeft iemand precies de juiste praktische vaardigheden en werkervaring, maar haakt diegene al af bij het lezen van de vacature. Dat is een gemiste kans voor zowel werkzoekenden als voor werkgevers. Zij kunnen hierdoor geschikte kandidaten mislopen. Zeker in een arbeidsmarkt waarin veel organisaties moeite hebben om vacatures te vullen, is het interessant om eens kritisch te kijken naar de manier waarop we mensen bereiken. Misschien moeten we daarom niet alleen kijken naar wie er op een vacature reageert, maar ook naar wie er helemaal niet aan begint.
Niet iedereen is goed in solliciteren
Solliciteren vraagt nogal wat taalvaardigheid: een cv maken, een motivatiebrief schrijven en soms online formulieren invullen. Jezelf schriftelijk presenteren zijn vaardigheden die niet voor iedereen makkelijk zijn. Maar betekent een minder sterke motivatiebrief automatisch dat iemand minder geschikt is voor het werk?
Onderzoek naar schrijfondersteuning bij sollicitanten laat bijvoorbeeld zien dat betere schrijfkwaliteit samenhangt met een grotere kans om aangenomen te worden. Dat kan erop wijzen dat werkgevers via geschreven taal soms moeilijker kunnen inschatten wat een kandidaat daadwerkelijk kan. Daarom kan het helpen om tijdens werving niet alleen naar schriftelijke vaardigheden te kijken, maar ook naar wat iemand daadwerkelijk voor de functie meebrengt. Kan iemand het werk goed uitvoeren? Heeft diegene de juiste motivatie? Is iemand bereid om te leren? Zijn goede taalvaardigheden noodzakelijk? En kunnen ze taalvaardigheden eventueel ontwikkelen?
Kijk niet alleen naar wat iemand al kan
Een inclusievere arbeidsmarkt betekent niet dat werkgevers alle eisen moeten laten vallen. Voor sommige functies zijn goede lees- en schrijfvaardigheden simpelweg noodzakelijk. Maar het kan wel helpen om onderscheid te maken tussen vaardigheden die essentieel zijn voor de functie en vaardigheden die iemand tijdens het werk nog kan ontwikkelen. Dat gebeurt al steeds vaker. Werkgevers die moeite hebben om vacatures te vervullen, versoepelen al regelmatig de functie-eisen. Ook biedt een groot deel van deze werkgevers nieuwe medewerkers scholing of begeleiding aan.
Laaggeletterdheid meenemen vanaf het eerste contact
HR kan bij het opstellen van een vacature al rekening houden met laaggeletterden. Is de tekst bijvoorbeeld begrijpelijk? Wordt aangegeven welke vaardigheden iemand eventueel nog kan leren, waaronder taalvaardigheden? Ook tijdens het sollicitatieproces kun je drempels wegnemen. Misschien kan een eerste kennismaking ook telefonisch of mondeling plaatsvinden, zodat iemand de kans krijgt om te laten zien wie hij is en wat hij kan. Hiermee voorkom je dat taalvaardigheid onbedoeld een selectiecriterium wordt voor een functie waarin dat helemaal niet noodzakelijk is. Door hier als HR-afdeling bewust over na te denken, kunnen organisaties ervoor zorgen dat ook mensen die moeite hebben met lezen en schrijven zich herkennen in een vacature, durven te solliciteren en daadwerkelijk de kans krijgen om hun talenten te laten zien.
Ook na het aannemen begint het leren
Een baan vinden is natuurlijk pas het begin. Op de werkvloer krijgen medewerkers te maken met werkinstructies, veiligheidsvoorschriften, e-mails, roosters, digitale systemen en trainingen. Ook daar speelt taal een belangrijke rol. Niet iedereen die moeite heeft met lezen en schrijven laat dat meteen merken. Sommige mensen hebben jarenlang manieren gevonden om hun laaggeletterdheid te verbergen. Dat kan lastig zijn, zeker wanneer belangrijke informatie niet goed wordt begrepen. Een veiligheidsinstructie die verkeerd wordt geïnterpreteerd, kan bijvoorbeeld grote gevolgen voor een organisatie hebben. Daarom is het belangrijk om niet pas ondersteuning te bieden wanneer iemand vastloopt, maar vooraf na te denken over hoe informatie voor iedereen begrijpelijk kan worden gemaakt. Denk aan duidelijke werkinstructies, visuele uitleg, een mondelinge toelichting en vooral: een werkomgeving waarin het normaal is om vragen te stellen of te vragen om iets nog een keer uit te leggen.
Een inclusieve arbeidsmarkt begint met begrijpelijke communicatie
Laten we ervoor zorgen dat laaggeletterdheid geen reden is om iemand (onbewust) buiten de arbeidsmarkt te houden. Daarvoor is het belangrijk om te kijken waar je in het proces drempels kunnen weghalen: bij vacatures, sollicitatieprocedures, kennismakingsgesprekken en op de werkvloer. Hierdoor krijgen meer mensen de kans om hun talenten te laten zien en zich te ontwikkelen. En soms begint die kans met iets heel eenvoudigs: een vacature die je begrijpt, een sollicitatieprocedure die toegankelijk is en een werkgever die kijkt naar wat iemand wel kan.
Ook na het aannemen van een medewerker blijft begrijpelijke communicatie belangrijk. Werkinstructies, informatie op het intranet, e-mails, trainingen en andere interne documenten moeten voor medewerkers toegankelijk zijn. En daar kan de Tolkie Leeshulp bij helpen. Medewerkers kunnen hiermee ingewikkelde teksten op websites, intranetten en in documenten automatisch eenvoudiger maken. Hierdoor kunnen ze informatie beter begrijpen en zelfstandiger hun werk doen. Ben je benieuwd hoe dat in de praktijk werkt? Neem dan eens contact met ons op!